25 juni 2018

Fysieke leefomgeving / artikel

‘Je hebt bij alles met de buren te maken’

Op 8 juni werden de tien Hart van Holland gemeenten en het Hoogheemraadschap van Rijnland samen genomineerd voor de ‘Aan-de-slag-Trofee’ van het landelijk programma Aan de slag met de Omgevingswet. Dat werd bekendgemaakt op de regioconferentie in Noordwijk, waar de nieuwe raden en colleges werden bijgepraat over het proces naar een regionale agenda Omgevingsvisie 2040.

Foto vanaf de Autoweg N11 - Omgeving Leiden
Foto: Rob Poelenjee

 

Fred Goedbloed is beleidsadviseur Ruimte bij de gemeente Leiden. Hij was er al bij toen het proces naar de agenda Omgevingsvisie 2040 vier jaar geleden begon. “Er moest een nieuwe Leidse Structuurvisie komen. Eerdere ervaringen hadden ons geleerd dat je dat beter maar meteen vanaf het begin samen met de buren kunt oppakken. Leiden heeft dan wel bijna honderddertigduizend inwoners, het oppervlak is klein. Bij alles wat we hier ruimtelijk willen, hebben we al snel met de buren te maken. Dat geldt ook voor de andere gemeenten.”

Een onconventionele start

Aanvankelijk ging het proces puur om meekijken met de Leidse Structuurvisie, en groeide uit tot een unieke coalitie van negen van de veertien gemeenten van de regio Holland Rijnland, Wassenaar en het Hoogheemraadschap van Rijnland. “Het is uniek of in ieder geval onconventioneel begonnen. Ambtenaren vanuit Leiden zijn op eigen initiatief met de wethouders van de andere gemeenten gaan praten om ze te polsen voor deze samenwerking. Het voelde aanvankelijk wel raar, maar later best goed.”

Er is bewust gekozen voor partnerschap vanuit de thema’s klimaat, energie, biodiversiteit en duurzaamheid. “Iedereen heeft daar stoere dingen over opgeschreven. In het concretiseren voor de regio groeit de samenwerking. Daarin hadden we allemaal een gelijke start. Bekende hete hangijzers tussen gemeenten laten we langs andere sporen lopen. Zo voorkom je dat je ook hier weer in oude tegenstellingen terechtkomt.”

Ook het Hoogheemraadschap moest wennen aan een nieuwe rol. “Omdat we onder meer aan de slag gaan met thermische energie uit oppervlaktewater en terugwinning uit afvalwater, wordt het Hoogheemraadschap een energieleverancier. Dat betekent voor hen een nieuwe verantwoordelijkheid met andere partners en ‘echte’ klanten. Het was in het begin voor iedereen zoeken. Nu vier jaar later hebben we een hele prettige, informele samenwerking.”

Angst voor annexatie

De agenda omgevingsvisie 2040 is geschreven vanuit een gezamenlijk idee, maar elke gemeente afzonderlijk heeft ook zijn eigen belangen en identiteit. De gemeenten gaan straks ook een eigen omgevingsvisie schrijven binnen de kaders van de agenda. “Bij elke regionale samenwerking speelt de angst voor een stille annexatie door Leiden. Het is daarom zo belangrijk om niet arrogant te zijn en ook werkelijk goed te luisteren naar de buren. Het groen dat we nu zo belangrijk vinden is er vooral dankzij de onafhankelijke buurgemeenten die het hebben bewaakt. Als het aan Leiden gelegen had, was het al lang volgebouwd. Ander voorbeeld: de tekst die ik aanvankelijk over Zoeterwoude had opgesteld, viel daar helemaal verkeerd. ‘Je schrijft over ons alsof het hier een museum is!’ Daarom is het goed dat ze die tekst nu zelf schrijven.”

Concrete lessen voor andere gemeenten die samen aan de slag willen met een agenda omgevingsvisie heeft Goedbloed niet. Bij een organisch proces is moeilijk concreet te benoemen wat beter had gekund. Wel heeft hij enkele meer algemene aanbevelingen.

“Werk vanuit een ‘Coalition of the Willing’. Begin waar de energie zit, dan wordt het iets waar je bij wilt horen. Zo ontstaat momentum om ook anderen te laten aanhaken. ‘Travel Light’, is er ook zo een: probeer niet alles van tevoren dicht te timmeren in gedetailleerde projectplannen. Eenmaal onderweg is alles toch weer anders. Zo’n organisch proces is lastig te kopiëren, maar het kernwoord is vertrouwen.”

Samenwerking voorbij de Omgevingsvisie

“Wat mij betreft zou dat ook veel meer het uitgangspunt moeten zijn bij het schrappen en vereenvoudigen van lokale- en regionale regels. Dat hoort ook bij dit proces naar een regionaal ruimtelijk kader en lokale omgevingsvisies. Er wordt nu veel te moeilijk over gedaan. Mijn criterium zou zijn: waarmee komen we nooit voor de rechter? Mooi, dan kunnen we dat schrappen. Zo kom je tot de kern en kun je werkelijk objectgericht schrijven.”

Goedbloed weet dus wat de samenwerkingspartners nog te doen staat, maar hij is ook best tevreden met wat al werd bereikt. “Wij werden genomineerd op een conferentie in Noordwijk, geïnitieerd door Hans Bakker, wethouder voor een lokale partij in Noordwijk. En dat terwijl ze daar aanvankelijk helemaal niet stonden te trappelen om mee te doen met de regionale agenda Omgevingsvisie 2040.”

Ook de kleinste gemeente doet van zich spreken in de samenwerking die verder gaat dan de omgevingsvisie. “Het is inmiddels niet raar meer dat Ton de Gans, wethouder van Zoeterwoude, het Hart van Holland vertegenwoordigt op de Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam. Of dat hij in het journaal met ons gezamenlijk standpunt reageert op het voorstel van de minister om in het groen te bouwen. Zoeterwoude is op dit moment als trekker van het onderzoek naar de rol van een groene leefomgeving in 2050 zelfs trekker van de samenwerking.”

Genomineerden Aan-de-slag-Trofee 2018

De Aan-de-slag-Trofee wordt ieder jaar uitgereikt aan een project waarbij op inspirerende wijze aan de slag is gegaan met de Omgevingswet. Er zullen dit jaar zes nominaties zijn. Hart van Holland is de eerste. De komende weken wordt er steeds een nieuwe nominatie bekend gemaakt. Vanaf 15 augustus kan iedereen stemmen via de website aandeslagmetdeomgevingswet.nl. Minister Ollongren reikt de trofee op 10 september uit tijdens het Praktijkfestival Omgevingswet in Den Haag.