6 juni 2018

Fysieke leefomgeving / artikel

Nationale Omgevingsvisie met “een bite”

Een Nationale Omgevingsvisie (NOVI) met “een bite”. Dat is wat de nieuwe programmadirecteur-generaal Omgevingswet, Erik Jan van Kempen, voor ogen staat. “Mijn belangrijkste uitdaging is dat we gezamenlijk een visie op Nederland neerzetten die scherpte heeft, waarin we keuzes durven maken en die tegelijk een breed maatschappelijk draagvlak heeft.”

Erik Jan van Kempen, programma-directeur-generaal Omgevingswet bij het ministerie van Binnenlandse Zaken tijdens een werkbezoek in de gemeente Boekel

Een abstract en nietszeggend Kamerdocument van 500 pagina’s dat meteen weer in een bureaulade verdwijnt, wordt de NOVI volgens de nieuwe programma-dg echt niet. Het moet “impact” hebben en een inspirerende toekomstvisie.

Van Kempen: “Er moet veel gebeuren in Nederland op het gebied van klimaatverandering, energietransitie, circulaire economie, bereikbaarheid en woningbouw. De NOVI geeft daar een antwoord op, brengt die grote maatschappelijke opgaven met elkaar in verband en gaat concreet richting geven. In die zin is het behoorlijk complex en ook een spannend traject: hoe zet je scherpe keuzes neer die ook breed worden gedragen? En hoe krijg je al die grote opgaven gecombineerd in een land dat ook nog leuk en leefbaar moet blijven?”

Artistieke visie

“Je kunt er natuurlijk voor kiezen een plan vorm te geven dat evidence-based is, maar de toekomst is niet evidence-based”, vervolgt Van Kempen. “We staan voor geweldige uitdagingen. Denk alleen al aan de energietransitie en de woningbouwopgave. Hoe wil je dat Nederland er in de toekomst uitziet? Wat is zowel noodzakelijk als wenselijk? In die zin heb je ook een artistieke visie nodig.”

“Een voorbeeld: “Er ligt een groot woningvraagstuk dat ook raakvlakken heeft met verduurzaming, veiligheid en toekomstbestendig wonen. Er moeten 600.000 woningen bijkomen in de komende 8 jaar; daar is weer infrastructuur bij nodig. Hoe gaan we dat oplossen? Welke consequenties heeft dat bijvoorbeeld voor de natuur in Nederland? Alleen binnenstedelijk kan het niet worden opgelost. Daarover moeten we met elkaar dus het debat voeren.”

NOVI als cyclisch document

Gemeenten hoeven geen vrees te hebben dat de NOVI allesbepalend wordt en provinciale en gemeentelijke omgevingsvisies gaat overrulen, benadrukt Van Kempen. Behalve dat de NOVI vooral ook een “cyclisch document” is dat zich aanpast aan de veranderende tijd, moet het een breed draagvlak krijgen.

“We zijn een democratisch land; gemeenten hebben hier volledig positie. Wél is het nodig dat je je met elkaar ook buigt over het nationale belang, de uitdagingen waarvoor we staan en de keuzes die daarvoor noodzakelijk zijn. Soms heb je als rijksoverheid dan iets meer uit te leggen.”

Breed draagvlak voor nationale belang

“Op tal van gebieden zijn grote transities nodig, die om integrale en breed gedragen oplossingen vragen. Denk hierbij aan de vier strategische opgaven die door minister Ollongren als prioriteiten voor de NOVI zijn benoemd:

  • Duurzaam economisch groeipotentieel voor Nederland
  • Ruimte voor klimaat- en energietransitie
  • Sterke, leefbare en klimaatbestendige steden en regio’s
  • Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied

Deze worden onderdeel van de langetermijnvisie van de rijksoverheid. Op korte termijn zal vooral de energietransitie en de woningbouwopgave een grote impact hebben.”

Draagvlak en schurende belangen

“We zijn nu al voortdurend in gesprek met maatschappelijke organisaties, bedrijven, kennisinstellingen, provinciale en lokale overheden over de vraag: wat is voor jullie belangrijk?”, zegt Van Kempen. “Ik denk niet dat het goed zou zijn als het Rijk hierin voorop zou lopen. In die traditie zitten we ook niet meer de afgelopen jaren. Er is eindeloos veel lokale autonomie.”

“Het wordt natuurlijk spannend als er schurende belangen zijn. Naast een algemene omgevingsvisie komen er in de NOVI daarom ook perspectiefgebieden te staan. Dit zijn gebieden waar veel vraagstukken (en belangen) bij elkaar komen. Denk bijvoorbeeld aan de haven van Rotterdam (schone lucht versus economisch belang) of de Noordzee (belangen visserij, windmolenparken, scheepvaart, ecologie, recreatie). In die gebieden moeten allerlei belangen worden afgewogen en nationale, provinciale en lokale agenda’s op elkaar worden aangesloten. Hiertoe worden omgevingsagenda’s geformuleerd, waarin we de diverse ambities met elkaar zullen verbinden.”

Samenhang NOVI, POVI en GOVI

Gemeenten, provincies en het Rijk maken op dit moment parallel aan elkaar omgevingsvisies. En dat is volgens Van Kempen geen enkel probleem. “De verschillende overheden moeten beslist niet op elkaar gaan wachten, maar al werkende met elkaar in gesprek blijven. De NOVI is daarin de nationale visie, die alleen juridisch bindend is voor het Rijk.”

“De NOVI kan provincies en gemeenten natuurlijk ondersteunen met gesprekken die zij moeten voeren in hun Raad. Maar voor gezamenlijke afspraken met provincies en gemeenten is een bestuursakkoord nodig. Hierin maken we heldere afspraken over de aansluiting tussen de lokale, provinciale en nationale omgevingsvisies, de GOVI, POVI en NOVI.”

Traject NOVI in een notendop

“Het traject van de NOVI verloopt als volgt: na de startnota De opgaven voor de Nationale Omgevingsvisie en de voorjaarsbrief met de hoofdlijnennotitie NOVI waarin de prioriteiten zijn benoemd, stuurt de minister­ ­– na de zomer – een richtinggevende brief aan de Tweede Kamer. In december 2018 of uiterlijk begin 2019 volgt het eerste concept van de NOVI, waarna in 2019 ook de inspraakrondes en de vaststelling volgen.

De ambitie is om de NOVI in 2019 te hebben vastgesteld. Zeker is dat we met de NOVI ruim voor 2021 klaar zijn, het moment waarop de Omgevingswet in werking treedt. De Nationale Omgevingsvisie wordt een integrale visie voor heel Nederland. Belangrijk is dat je daarvoor niet met elkaar ‘in onderhandeling bent’, maar in overleg het Nederland van de toekomst gaat vormen. Het enige goede besluit is namelijk een gedragen besluit. En, om met de woorden van de minister te spreken: ‘De Nationale Omgevingsvisie is pas echt effectief als hij inspireert, verbindt en aanzet tot actie.”

Meer informatie