2 februari 2018

Sociaal domein /

Almeerse kinderen adviseren gemeente over beleid rond kinderarmoede

Beleid maak je idealiter voor en mét de burger. Maar hoe pak je dat nou aan? In Almere gingen kinderen als junior consultants aan de slag met het beleid rond kinderen die in armoede leven. Daar rolde pilotproject ‘Als ik later groot ben’ in de wijk Almere-Haven uit. Beleidsadviseur Tess Czerski en ConsultingKids-adviseur Ilona op de Weegh vertellen hoe de kinderen dit vraagstuk zelf verder brengen.

Armoede is een reëel probleem in Almere: zo’n 7.400 kinderen leven in armoede, en in de wijk Almere-Haven zijn dat er 1 op de 5. Het thema staat dan ook hoog op de agenda bij wethouder Froukje de Jonge. Het doel is uiteindelijk om overerving van armoede te voorkomen. Met het budget wat toenmalig staatssecretaris Jette Klijnsma hiervoor vrijmaakte, kwam er ruimte om een goed-werkende aanpak op poten te zetten.

Het concept van ConsultingKids bracht de gemeente op het idee om de kinderen zélf het vraagstuk voor te leggen. Tess Czerski: “Er zijn natuurlijk veel onderzoeken, zoals die van de Kinderombudsman, die we raadplegen, maar toch leek het ons nuttig om de kinderen in Almere zélf te vragen: wat heeft een kind dat leeft in armoede nodig? Zo toetsten we of ons voorgenomen beleid op het goede spoor zat.”

Armoedevraagstuk in een sprookje

ConsultingKids werkt met een vijf-stappenplan waarbij twee doelen belangrijk zijn: organisaties krijgen advies over een complex vraagstuk, en de kinderen beleven een leuke, educatieve dag. “In de klas doen de kinderen consultancyvaardigheden op zoals probleemoplossend denken, samenwerken, onderzoeken, ‘ja-en-en’ en prioriteren,” vertelt Ilona op de Weegh. “Andersom halen wij enorm veel ideeën en inspiratie op. De adviezen van de kinderen vertaalt ConsultingKids naar een eindproduct, waarin zowel de onbevangen adviezen van de ‘junior consultants’ als een vertaalslag naar beleid en realiteit terugkomen. Deze poster hangt vaak bij de opdrachtgever op een centrale plek en inspireert weer tot nieuwe ideeën voor allerlei vraagstukken.”

ConsultingKids en het gemeentelijke projectteam vertaalden het vraagstuk samen naar hoofd- en deelvragen. Die werden aan de klas voorgelegd, vertaald naar de wereld van de Gompies: “Zo’n sprookje werkt vaak verfrissend op een strategisch vraagstuk,” legt Ilona op de Weegh uit. “Daarnaast is armoede een zwaar thema, en de Gompies maken dat bespreekbaar en veiliger.”

Van maart tot april 2017 beten zo’n 90 leerlingen van groep 6-7-8 zich vast in de vraag. Na een aantal opdrachten brainstormden de kinderen in groepjes over de deelvragen rond thema’s als schaamte, pesten, ruzie thuis en talenten. Ilona op de Weegh: “Je knippert met je ogen en ineens hangt de klas vol post-its. Daarna mochten ze zelf prioriteren en argumenteren: waarom is dit het beste idee? Tot slot werkten alle kinderen individueel één idee uit.” Zo had een meisje een pas ontworpen waarmee kinderen tussen 12 en 18 jaar korting krijgen in winkels, bij sport of culturele activiteiten, inclusief anti-fraude-ideeën.

Een greep uit de adviezen van de kinderen:

  • Praktische ideeën als ‘adopteer je buurjochie’, doorgeefcadeaus en een grote gemeenschappelijke spaarpot voor het gemeentehuis;
  • een campagne om armoede bespreekbaar te maken en kinderen niet buiten te sluiten;
  • laat kinderen zelf een plan schrijven voor een geldbedrag wat ze ontvangen, en laat ze dit met een coach uitvoeren;
  • benader armoede op een positieve manier: stilstaan bij geluk met workshops en de Gelukswijzer, focussen op wat je wél hebt/wilt i.p.v. niet, van de armste buurten de leukste maken, en ervaringsdeskundigen een positieve rol geven door ze te laten helpen.

Dat leverde een indrukwekkende poster op:

(klik om in te zoomen)

Uitkomsten omgezet in experimentproject Almere-Haven

De adviezen van de kinderen zijn vertaald naar pilotproject Als ik later groot ben in de wijk Almere-Haven. “Belangrijke elementen in de aanbesteding waren diezelfde interactie met kinderen, een positieve insteek rond het thema, de focus op de talenten van kinderen en toekomstperspectieven, maar ook om te zorgen dat ouders en kinderen gemakkelijker bij het aanbod komen.”

Bij Als ik later groot ben kunnen kinderen zelf, of samen met hun ouder(s), een briefje in een fysieke brievenbus, via WhatsApp of op een website achterlaten. Daarop schrijven ze wat ze later willen worden, en wat ze daarvoor nodig hebben. Daarop wordt altijd persoonlijk contact gezocht en een breed gesprek aangegaan.

Armoedebeleid is meer dan financiële ondersteuning

“Soms zijn dit hele concrete vragen: een kind vroeg om een computer,” licht Tess Czerski toe. “In het gesprek bleek echter dat het kind graag een ict-opleiding wilde doen. Hij kreeg een mentor om wat meer zelfvertrouwen op te doen, een rustig studeerplekje en alsnog kreeg hij een laptop via het fonds bijzondere middelen.” Zo speelt het project in op de beweging naar maatwerk en ‘de vraag achter de vraag’.

Een van de belangrijkste lessen is dat het zeker niet alleen gaat om de financiële middelen, wat ook deze vraag van een ict’er in spe wel laat zien. Tess Czerski: “Dat zat al in onze visie, maar ook kinderen kwamen daarmee. Ze wilden ook wel kunnen fietsen en zwemmen, maar adviseerden ook meer menselijk contact en een aanpak die niet stigmatiseert. De vraag wordt dan: wat ís armoede?”

 Gezicht achter ‘de gemeente’

Aan het eind van de dag werden de kinderen benoemd als junior consultants van ConsultingKids, en kregen een diploma. Bij elke sessie in de klas waren ook een aantal mensen uit het team van de gemeente aanwezig. Tess Czerski blikt daar enthousiast op terug: “De kinderen konden direct vragen stellen aan de probleemeigenaar en zo konden wij vast een beetje aanvoelen wat er speelde in de klas.” Ook gaven ambtenaren de kinderen een beeld van het werk op het gemeentehuis. “Docenten hielden een vragenrondje en maakten de gemeenten tastbaar. Wij gaven ons werk een gezicht.”

Ilona op de Weegh (ConsultingKids) overhandigt de poster aan Froukje de Jonge (wethouder gemeente Almere)

Geleerde lessen en tips

In dit traject kwamen volgens Tess Czerski en Ilona op de Weegh de volgende lessen aan bod:

  • Onderschat de kracht van de kinderen niet: ze zijn ontzettend inspirerend, en soms is zelfs de vertaling van een vraagstuk naar een sprookje al verhelderend;
  • betrek wijkteams en andere beleidsterreinen (bijvoorbeeld uit het fysieke domein), want dit vraagstuk is veel breder;
  • zorg direct voor een betrokken projectteam die de uitvoering kan doen, en betrek deze impactmakers tijdens het gehele traject;
  • zoek naar een manier om scholen en leraren te ontlasten, er wordt al veel van hen gevraagd (het lesprogramma van ConsultingKids is een goed voorbeeld). Bied steun bij de signalering van armoede bij kinderen en hoe daarmee om te gaan;
  • op het thema ‘armoede’ rust nog steeds een taboe. Het is belangrijk dit bespreekbaar te maken en onder de aandacht te brengen;
  • experimenteer en probeer uit: maak iets wat past bij de gemeente, start klein, leer onderweg en ontwikkel een duurzame werkwijze;
  • zoek de verbinding met uitvoerders en partners: beleid moet aansluiten op wat er al gebeurt;
  • dit is een unieke kans om met je inwoners in contact te staan, maar behoud het contact ook;
  • focus op de hele omgeving van de burger: armoede is zo complex dat één kleine (financiële) oplossing niet voldoende is.

Toekomstdromen

Momenteel wordt Als ik later groot ben naar andere stadsdelen gebracht en zo in een wijkgerichte aanpak gegoten. Dichtbij de burger, en persoonlijk door middel van coaches. Tess Czerski: “We willen een goede basis leggen en uitwerken wie de uitvoering het beste op zich kan nemen. Daarnaast kijken we hoe we ook het bedrijfsleven kunnen betrekken.” Dit voorjaar komen de kinderen langs voor een rondleiding op het gemeentehuis en een update van de resultaten van Als ik later groot ben. Door in gesprek te blijven met de burger, hoopt de gemeente alle kinderen die leven in armoede een betere toekomst te bieden, ongeacht zijn of haar achtergrond.