8 december 2017

Sociaal domein / artikel

Sneller transformeren in de jeugdhulp: intensief samenwerken aan zorg dichtbij het kind

Integraal werken en gaan voor maatschappelijke verandering, daar zetten de gemeenten Kaag en Braassem en Alphen aan den Rijn samen op in. Uit de aanbesteding die deze gemeenten het afgelopen jaar uitvoerden, rolde het consortium GO! voor jeugd, wat vanaf 1 januari 2018 dé aanbieder voor de jeugdhulp vormt. Wethouder Henk Hoek en beleidsadviseur Judith van der Zwaan (Kaag & Braassem) vertellen hoe deze aanpak is ontstaan vanuit een sterke visie, een snufje moed en een lange adem.

G32-gemeente Alphen aan den Rijn en het vier keer zo ‘kleine’* Kaag en Braassem besloten het maatschappelijk domein samen integraal vorm te geven, en de jeugdhulp versneld en lokaal aan te pakken. Dat was na de decentralisaties eerst belegd in regionaal verband op basis van de gedeelde visie Hart voor de Jeugd. In goed overleg zetten de twee gemeenten samen een tweede, lokaal spoor op, vertelt wethouder Hoek: “We maken nog steeds onderdeel uit van de regio Holland Rijnland, maar hebben voorgesteld om dit naast de regionale werkwijze op onze manier uit te proberen. We delen allemaal dezelfde visie, alleen wij wilden als gemeenten sneller. Dat heeft uiteindelijk geresulteerd in GO! voor jeugd.”

Sneller transformeren: focus op het doel, niet op product

Dat betekent dat de gemeente Kaag en Braassem het nogal anders doet, en dat is niet zonder risico. Maar toch staan zowel de geïnterviewden als gemeenteraad en samenwerkingspartners pal achter de visie. Van der Zwaan: “We zijn begonnen met de maatschappelijke agenda (MAG), waarmee we preventie en welzijn op een andere manier gingen organiseren. Wij gaan daarbij niet uit van cijfers en financiën, maar van doelen en samenwerking.” Wethouder Hoek vult aan: “Belangrijk is: heeft onze inwoner het gevoel dat hij krijgt wat hij nodig heeft? Die beantwoord je niet met het aantal uitgegeven rollators of geholpen kinderen, maar we kijken naar de beweging in de samenleving.”

Door samen te werken en uit te gaan van de vraag van de inwoner in plaats van het geboden (hulp)product, gelooft wethouder Hoek dat de transformatie sneller op gang komt. De ervaringen met de MAG gaven vertrouwen om deze werkwijze ook op de jeugdhulp toe te passen. Van der Zwaan: “Aanbieders willen ook het kind geven wat hij nodig heeft, maar worden soms gehinderd door het proces. Je krijgt als gemeente wat je vraagt: als je zorg contracteert op productaanbod en kosten, dan krijg je producten en financiële verantwoording. Wij willen contracteren op oplossingen en gezamenlijke doelstellingen.” Wethouder Hoek vult aan: “Je doet zo een beroep op de professionele creativiteit van de professional om tot een oplossing te komen. Dat is waar het over gaat: ruimte om die oplossingen te maken.”

Éen aanbieder voor de jeugdhulp, lokaal geregeld

Toen die aanpak bleek te werken bij welzijn en preventie, besloten ze de druk op te voeren om ook jeugdhulp, samen met Alphen aan den Rijn, op deze manier in te richten. Om tot het samenwerkingsverband van GO! Voor de jeugd te komen, was een lerend proces. De eerste aanbestedingsprocedure eindigde in een teleurstelling, vertelt de wethouder: “De rechter achtte de risico’s voor de zorgaanbieders te hoog, en vond dat er te weinig cliëntinformatie beschikbaar was. Daar konden we begrip voor opbrengen en gelukkig was de gemeenteraad nog steeds positief.” Na een grondige analyse van waar het vastliep, werd met frisse moed een nieuwe procedure ingericht. Van der Zwaan: “Waar we eerst steeds puur op kwaliteit wilde gunnen, hebben we in het tweede traject prijs-kwaliteit als criterium gehanteerd. Daarbij was kwaliteit wel doorslaggevend. Door aanbieders met een inschrijfprijs te laten komen, konden zij zelf invloed uitoefenen op het budget dat nodig is om passende oplossingen voor de jeugd te kunnen bieden”

Er is veel vertrouwen dat GO! voor jeugd die kwaliteit gaat leveren. Veel van de aanbieders in het consortium leveren nu al goed werk. Maar juist die samenwerking maakt het verschil, zegt de wethouder: “De winst zit ‘m kwalitatief én financieel in de samenwerking tussen al die partijen. We vinden het belangrijk dat we straks ook de verbinding gaan leggen met de rest van het sociaal domein.” Die samenwerking aangaan is juist de kracht van een kleinere gemeente. Organisaties weten elkaar onderling nu snel te vinden, en de lijntjes tussen gemeente, organisatie en bewoner zijn kort en de betrokkenheid hoog.

Oud succes, nieuwe inkoop

De jeugdhulp wordt vanaf 1 januari 2018 anders ingekocht, maar het integrale aanspreekpunt blijft. De burger komt altijd terecht bij het Kernteam (het 0-100 team), en heeft één contactpersoon. Van der Zwaan: “Die bepaalt wat de vervolgstap is en houdt contact met huisarts en andere hulverleners. Alle ambulante jeugdhulp zit in de gemeente zelf, behalve een paar heel specialistische diensten. Die zijn dan in Alphen, of regionaal te vinden. Doordat verder alle professionals vast in Kaag en Braassem zijn, is het heel prettig schakelen.” Het is de taak van GO! voor jeugd om de integraliteit van het Kernteam te waarborgen, en deze te koppelen aan volwassenenhulpverlening.

De beoogde samenwerking tussen jeugdaanbieders en straks het hele sociale domein is een succesfactor van deze aanpak, vindt van der Zwaan. Ze organiseerde samen met Alphen aan den Rijn een bijzondere bijeenkomst in mei. “Hier lieten we een aantal samenwerkingspartners pitchen. Huisartsen, kinderdagverblijf, onderwijs en preventie jeugd vertelden wat ze konden bieden aan de nieuwe jeugdhulpaanbieder, maar ook wat ze nog nodig hebben. Daarmee kwam het gesprek al op gang.” Dezelfde opdracht stond min of meer in de aanbestedingsaanvraag: beschrijf met welke partners je wil samenwerken, en hoe je dat gaat doen.

Steun van de gemeenteraad

Hoewel er spanning bestond tussen dit besluit enerzijds, en de solidariteit met de regio en financiële risico’s anderzijds, draagt iedereen die visie van de MAG uit. Met de MAG als sturingskader in het raadsakkoord was de Kaag en Braassemse gemeenteraad toch snel akkoord met dit plan voor de jeugd. De gemeente Kaag en Braassem vervult hier maar liefst drie rollen: opdrachtgever van GO! voor jeugd, partner (met de gezamenlijke verantwoordelijkheid in het halen van de doelen) en samenwerkingspartner (met bijvoorbeeld de Wmo).

Zoals gezegd zal de werkwijze lerend worden vormgegeven. Wel is de manier waarop de twee gemeenten jeugdhulp inkopen een inspirerend voorbeeld van hoe het óók kan. Zelf delen ze 4 succesfactoren:

  • De cliënt staat centraal: cliënt, ketenpartners en (potentiële) aanbieders denken mee in de voorbereiding van het traject;
  • De populatiebekostiging en het financiëel rendement: realistische, maar jaarlijks dalend budget met mogelijke efficiencywinsten;
  • In partnership transformeren: een samenwerkingsverband, een visie, aandacht voor continuïteit en ruimte om jeugdhulp beter te organiseren voor de inwoners;
  • Ruimte voor bijzondere expertise en flexibiliteit: de specialist moet de ruimte krijgen om zijn werk te kunnen doen.

In deze infographic wordt de inkoop-filosofie van Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem uitgelegd. (pdf)

Zorg dichtbij het kind

Kaag en Braassem focust op het transformatiedoel van de Jeugdwet: normaliseren. Van der Zwaan: “Zet je jeugdhulp apart, dan zet je kinderen apart. Door samen te werken, breng je jeugdhulp weer naar het dagelijks leven van het kind toe.” Minder administratieve last, en meer ruimte voor de professional. Wethouder Hoek: “Ik voel me vanuit de gemeente verantwoordelijk voor het welzijn van de jeugd, maar ik ben geen behandelaar. Professionals moeten hun werk kunnen doen. Daar moeten wij ruimte aan geven, en dat hopen wij en Alphen aan den Rijn op deze manier te doen.”

Lees ook:

* Kaag en Braassem telt ruim 26.000 inwoners in tien dorpen ten opzichte van de 106.000 inwoners in Alphen aan den Rijn.