20 juni 2018

Sociaal domein /

Eenzame ouderen weer sociaal vitaal

Eenzaamheid is een groot maatschappelijk probleem: ruim een half miljoen Nederlanders voelt zich eenzaam. Die groep bestaat voornamelijk uit ouderen. Eenzaamheid is niet alleen een naar gevoel, het kan ook leiden tot meer kans op Alzheimer en zelfs tot eerder overlijden. Sporten en bewegen kunnen helpen tegen eenzaamheid. In Amersfoort wordt het programma Sociaal Vitaal uitgevoerd. Het programma richt zich op eenzame ouderen in aandachtswijken, met goed resultaat.

foto bij artikel: meer aandacht nodig voor eenzame ouderen

Meer aandacht voor eenzame ouderen

Onder andere ouderen met een lage sociaaleconomische status, ouderen met een klein sociaal netwerk en oudere migranten met een niet-westerse achtergrond nemen, volgens professionals, niet vaak deel aan de preventieve activiteiten die voor hen georganiseerd worden. Het actieprogramma Eén tegen eenzaamheid van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft als doel om eenzaamheid eerder te signaleren en doorbreken door zowel landelijk als lokaal coalities te smeden. De aanpak kan per gemeente verschillen. De gemeente Amersfoort werkt met het succesvolle programma Sociaal Vitaal, dat kwetsbare ouderen laat ervaren hoe gezond en gezellig het is om samen in beweging te zijn.

Sociaal vitaal in Amersfoort

Sociaal Vitaal loopt in vijf aandachtswijken in Amersfoort. Kwetsbare senioren in de leeftijd van 65-80 jaar die nog niet voldoende bewegen, komen in aanmerking voor Sociaal Vitaal. Gedurende één jaar volgen de ouderen een speciaal programma. Naast de beweeglessen leren de deelnemers om contacten te maken en initiatieven te nemen. Ook vinden er allerlei voorlichtingen plaats, bijvoorbeeld over omgaan met eenzaamheid, gezond eten, ademhaling, balans en het belang van bewegen. De RijksUniversiteit Groningen, die deze interventie heeft ontwikkeld, meet het effect van dit traject. Na een jaar gaat de groep zelfstandig door als beweeggroep. Uit de metingen van de afgelopen jaren blijkt dat de deelnemers zich na een jaar energieker en vitaler voelen, en dat ze nieuwe sociale contacten hebben opgedaan.

De gemeente is tevreden over de eerste resultaten van het project: “Met Sociaal Vitaal heeft Amersfoort een duurzame aanpak om senioren in de stad fysiek fitter en zelfredzamer te maken. Om zelfredzaam te zijn en actief mee te kunnen blijven doen, is fysieke gezondheid een belangrijke voorwaarde; bijvoorbeeld om je eigen boodschappen te doen, een bezoekje af te leggen of deel te nemen aan activiteiten. We zien dat dit programma heel positieve effecten heeft; bijvoorbeeld doordat deelnemers in staat zijn om op eigen initiatief met een groepje hun activiteiten voort te zetten en dit zelf te organiseren.”

Van fittest naar beweegadvies

Coördinator van de Amersfoortse Buurtsportcoaches Jan Hardeman: “Laten we zeggen dat in een wijk ±1000 mensen wonen tussen de 65 en 80 jaar. Zij krijgen een brief van de burgemeester over de start van Sociaal Vitaal. Als aangeschreven senioren geen bezoek wensen van een enquêteur, kunnen ze dit in een antwoordkaart aangeven. Meestal houden we dan zo’n 60% over. Die ouderen worden vervolgens door vrijwillige enquêteurs bezocht, die nadere toelichting geven en eventuele vragen beantwoorden. Mensen met interesse kunnen zich dan direct opgeven voor de fittest van het programma Sociaal Vitaal. Meestal doen zo’n 150 van die overgebleven 600 ouderen uit de wijk mee aan de test. Tijdens de fittest wordt via een vragenlijst vastgesteld of ouderen eenzaam en/of kwetsbaar zijn en worden ze getest op fysieke fitheid met een aantal standaard oefeningen. Alleen ouderen die negatief scoren op beide onderdelen komen in aanmerking voor deelname aan het programma Sociaal Vitaal. Meestal houden we dan een groep van ongeveer 40 ouderen over. Het kan ook zijn dat de bezochte senioren toch graag meer willen bewegen, ook al komen ze niet in aanmerking voor Sociaal Vitaal. Zij kunnen instromen in een andere, bestaande beweeggroep zoals een fiets- of wandelgroep, sportvereniging of één van onze TopFit-groepen in de wijk. Nee verkopen doen we niet; we helpen mensen altijd.”

Doelgroep bereiken

Het bereiken van kwetsbare ouderen die eenzaam zijn blijft lastig. Hardeman: “De enquêteurs komen bij de ouderen thuis, dus zij proberen hen over de streep te trekken om mee te doen. Maar je houdt nooit de volledige doelgroep over op de fittest. Om ons bereik te verhogen vragen we de buurtteams en thuiszorg of zij ouderen willen wijzen op Sociaal Vitaal, maar soms is daar geen tijd voor. En we merken dat de buurtteams vaak nog het hele jaar doorverwijzen, als de groep al gestart is. Dan nemen we die ouderen alsnog op in het beweegprogramma. De groep verandert sowieso door het jaar heen wel wat. Mensen vallen af omdat ze ziek worden of overlijden.  Om te voorkomen dat de groep te klein wordt, werven de ouderen zelf ook nieuwe leden als ze in een wijkcentrum zijn bijvoorbeeld. Dat is ook een stukje activering waarmee de eenzame ouderen weer een stap verder komen.”

Zelf aan de slag?

“Als je als gemeente een vergelijkbaar programma wil organiseren, zorg dan dat je voldoende andere activiteiten hebt waar je senioren naar kunt doorverwijzen. Zodat je die bijvangst van eenzame ouderen (die wel fysiek fit zijn) volledig kan benutten. Ook is het belangrijk dat je contact houdt met professionals in de wijk. De buurtsportcoaches voeren het programma uit, maar komen niet bij de doelgroep thuis. De professionals in de wijk komen wél bij deze eenzame ouderen over de vloer en kunnen hen daardoor makkelijker over de drempel helpen om mee te doen aan het programma. We hebben bijvoorbeeld een pilot gedaan met een huisarts die in haar bestand zocht naar ouderen die tot de doelgroep behoorden, en hen op Sociaal Vitaal wees. Dat werkte heel goed. Tot slot is er natuurlijk een aantal randvoorwaarden die moeten kloppen, zoals een goede locatie waar achteraf koffie gedronken kan worden en een professionele docent,” zegt Hardeman.

Meer informatie