31 juli 2018

Sociaal domein / praktijkvoorbeeld

Participatie in Amsterdam-Oost: a walk in the park

Amsterdam is druk, divers en groot. Wensen en belangen kunnen verschillen, en veel ondernemers en bewoners moeten het met elkaar zien te rooien op een soms maar kleine oppervlakte. Hoe verbind je al die stemmen nu? Wouter Stoeken, gebiedsmakelaar in het oude gedeelte van stadsdeel Oost, vertelt hoe het Oosterpark een fijne plek is, vóór en dóór iedereen.

Het is een tropische dag als we Wouter Stoeken ontmoeten bij de muziektent in het Oosterpark. In vogelvlucht wijst hij op de kaart aan wat hij precies doet. “Heel stadsdeel Oost is groot en divers, en telt zo’n 140.000 inwoners. Ik spreek ondernemers en advocatenkantoren, maar ook actieve moeders, belangengroepen of projectontwikkelaars. De vraag is altijd: hoe creëren we een netwerk waarin iedereen elkaar leert kennen en kan bijdragen aan de opgave die we gezamenlijk hebben in de buurt?”

Met de fiets aan de hand wijst Wouter om zich heen. Het Oosterpark is volgens hem een levend voorbeeld van hoe je in de stad samen kunt werken, op buurtniveau. Zo’n tien jaar geleden startte de herinrichting en uitbreiding van het Oosterpark. Wijzend op de zuidkant: “Er is niet veel zichtbaar veranderd, maar het nieuw aangelegde drainagesysteem en aangepaste beplanting zorgen voor beter watermanagement. Als je goed kijkt, zie je dat de weg rondom het park zeker een meter hoger ligt. Is het je wel eens opgevallen dat een park altijd een meertje heeft? Dat is als een badkuip: een stadspark zorgt voor waterafvoer in de stad.”

“Een park is als een badkuip: het watermanagement voor de stad”

Dan de noordkant van het park: het is een drukte van jewelste in het grote pierenbad en op de terrassen bij het Koninklijk Instituut van de Tropen (KIT) en Hotel Arena. Letterlijk stap voor stap brengt Wouter ons langs het gebied wat het project Verdubbeling Oosterpark behelst. De afgehekte ruimte tussen park en bebouwing erachter werden ooit in beslag genomen door schuurtjes en parkeerplaatsen. Nu is dit bij het park getrokken en krijgt het een recreatieve, educatieve of economische functie – of een combinatie daarvan.

Duurzaamheid en educatie

“Het KIT en Hotel Arena zijn al klaar, wat veel groen, ruimte en horeca brengt. Toen het KIT de rijkssubsidie verloor kwam er een andere invulling van het pand: een omgeving waar ondernemers en organisaties met duurzame doelen samenwerken. Die ontmoetingsplaats is ook weer een aanwinst voor de buurt!” Verder wandelend groet Wouter een bekende: Jaap van De Gezonde Stad, een van die organisaties uit het SDG House. Hij overlegt al wandelend met een collega, en vertelt bijkans over een nieuw project: er is een moestuin aangelegd waar organisaties een deel van kunnen adopteren. Met de scholen in de buurt zijn er veel kansen tot educatie, en sluit dit initiatief weer goed aan bij het Gezonde Stad-project in de buurt.

Zo legt Wouter constant linkjes tussen mensen en initiatieven. “Op dit braakliggende stuk komt een uitbreiding van het Metis Montessori Lyceum, een sportveld en een skatebaan. Dat sportveld kan zowel recreatief als door het lyceum worden gebruikt. Hoe dat precies vorm moet krijgen, werd besproken in sessies met o.a. de school, het naastgelegen Generator hostel, en skaters die we weer kenden uit het Westerpark. Daar bespraken we wensen, zorgen en kansen. Bijvoorbeeld of het rookgedrag van hostelgasten  overlast zou kunnen veroorzaken voor de schoolkinderen, of wat er dan precies in zo’n skatepark zou moeten komen.”

De balans tussen evenementen en rust

Eenmaal aangekomen bij Hotel Arena raken we aan de praat met de initiatiefnemers van de jaarlijkse lichtkunsttentoonstelling Parklicht. Het evenementenbeleid van het Oosterpark is een belangrijke verandering die bij uitstek in samenspraak met omwonenden is volbracht. “We werken in Amsterdam met locatieprofielen, waarin afspraken over gebruik en evenementen staan. Voor het Oosterpark geldt dat het niet wordt afgesloten, voor geen enkel evenement. Dat betekende wel dat bijvoorbeeld het festival Appelsap, dat werkt met een kaartverkoop, moest verhuizen naar een andere locatie.”

Het asfaltpad is bij uitstek geschikt voor evenementen,  zo gaat er geen gras stuk. In de muziektent is elektra aanwezig. “Een andere afspraak is: maximaal 2 grote, eendaagse evenementen per jaar, dat zijn nu Keti Koti en Roots Festival. Er zijn een aantal middelgrote en talloze kleine evenementjes. Voldoe je aan de eisen (o.a. muziek zachter dan 70 decibel, tot 100 bezoekers, en geen verkoop van eten, alcohol of goederen), dan hoef je alleen een melding van een evenement te doen. Bij een groter evenement is een vergunning nodig. Deze afspraken zijn gemaakt op basis van de belangen van alle buurtbewoners en bedrijven rond het park. Zo werken we aan een goede balans tussen recreatie en rust.”

Er zijn verschillende groepen die zich organiseren rond het Oosterpark. Dat zie je terug in Facebookgroepen als Mijn Oosterpark, Red de bomen in het Oosterpark, Ons Oosterpark, en Vrienden van het Oosterpark. “Je zou geneigd zijn alles samen te brengen, maar die kleinschalige versnippering is juist goed. Elke groep heeft zijn functie, en ik denk dat wij daar ook niet tussen moeten gaan zitten,” vindt Wouter.

Sociale problematiek door ‘de wasstraat’

Stadsdeel Oost is een mengelmoes van culturen, opleidingsniveaus en welvaart, en dat zie je terug in het Oosterpark – inclusief de vaste groep alcoholisten. “Ook zij horen erbij, en we kennen ze allemaal bij naam. Toch kende het park ook zware sociale problematiek. Een aantal jaar terug voelden omwonenden én hulpverleners zich onveilig door een grote groep  van o.a. daklozen en verslaafden die zich verzamelde in het park. Met de “aanpak Overlastgevende Mannen” werd dit klantgericht benaderd. Deze overlastveroorzakers gingen door ‘de wasstraat’: woningcorporaties, de afdeling Werk, participatie & Inkomen (WPI) en hulpverleners werkten samen om de individuele problematiek op te lossen.” De situatie in het park werd beter. Niet onbelangrijk is wederom participatie: werknemers van omliggende hotels en het ziekenhuis die regelmatig in het park wandelden, lieten weten als er iets ongewoons voorviel. Zo bouwde men een sociaal netwerkje. Een kosten-baten-analyse liet uiteindelijk zien dat deze aanpakken gezamenlijk meer opleverden dan het constant inzetten van hulpdiensten.

Samenwerking: op naar de biz en een infostand

Maar het park heeft meer sociale functies, vertelt Wouter. “Eenzaamheid onder ouderen tegengaan met wandelgroepjes, duurzaamheid in het SDG House, Gezond Gewicht met sport en spel: voor mij is het Oosterpark een plek waar al die thema’s samenkomen. Veel partijen doen dit samen op een heel klein stukje grond.” Een fotowedstrijd brengt de directeur van een hotel op het idee om de winnaars te exposeren. Het GFT afval van restaurants komt in het wormenhotel in de moestuin van De Gezonde Stad. Vroeger waren de gebouwen in Oost (KIT, Metis Lyceum, vroegere medische gebouwen) centrum-georiënteerd. Nu is dat precies andersom: ze richten zich op het park en vormen steeds meer een eenheid, à la Museumplein. “We werken nu aan de oprichting van een ‘biz’: een bedrijven investeringszone. In deze club, compleet met jaarplan en bestuur, investeren bedrijven een bedrag om de omgeving samen verder te ontwikkelen.”

Maar de terugkerende wandelaar ziet meer: er zijn een vast tai chi groepje, een schaakclub, terugkerende tangomiddagen en vele kleine initiatieven die komen en gaan. “Als ik nog verder mag dromen, ontstaat er meer sociale cohesie en gemeenschapsgevoel tussen al die diverse groepen mensen onderling. Ik zou een infostand van een actieve groep vrienden van ’t Oosterpark ook gaaf vinden, een die laat zien wat er allemaal voor leuks gebeurt.” Zijn ogen glimmen als hij het park een proeftuin noemt. “Alles kan hier, als je het maar met en voor elkaar doet. En volgens mij gaat dat al heel goed.”