26 april 2018

Sociaal domein / praktijkvoorbeeld

Sleutelpersonen in de zorg

Het Kennisdelingsprogramma Gezondheid Statushouders, een initiatief van Pharos en GGD GHOR Nederland, heeft vanaf 2016 ruim 70 mensen met een vluchtelingenachtergrond opgeleid tot sleutelpersoon gezondheid statushouders. Deze sleutelpersonen leveren een belangrijke bijdrage aan de voorlichting van statushouders en hun communicatie met zorgprofessionals. Selam Defue Hagos is een van deze sleutelpersonen. Sinds vier maanden is zij werkzaam als vrijwilliger in de functie van sleutelpersoon bij Welzijn West Betuwe in Geldermalsen, onder begeleiding van sociaal werker Liza Balijon. Samen helpen zij Eritrese statushouders.

Cultuurverschillen

Toen Selam in Nederland kwam wonen, merkte ze dat Eritrese statushouders veel vragen hadden over het zorgsysteem. Grote cultuurverschillen zorgen ervoor dat zij niet goed weten waar ze met problemen op het gebied van zorg en welzijn terecht kunnen. Selam probeerde vanaf het begin te helpen. Ze ging bijvoorbeeld mee met dokters- en tandartsbezoeken. Als steun, maar ook om te tolken naar het Engels. Dit werd opgemerkt door stichting Vluchtelingenwerk, die haar bij de GGD hebben aangedragen als sleutelpersoon.

De opleiding tot sleutelpersoon bestaat uit een cursus bij Pharos. Daar leerde Selam hoe het zorgsysteem in Nederland in elkaar zit en kreeg ze onderwijs over verschillende zorg- en welzijnsthema’s zoals seksuele gezondheid, opvoeding en scholing. Inmiddels werkt ze bij Welzijn West Betuwe, waar zij onder begeleiding van Liza bruggen slaat tussen statushouders en zorgprofessionals.

Vragen over zorg en welzijn

Liza en Selam gebruiken een actieve aanpak. Om te ontdekken waar statushouders in Geldermalsen tegenaan lopen, richtten zij een WhatsAppgroep op. Hierin stellen statushouders vragen over zorg, welzijn, scholing, opvoeding en meer. Om die vragen te beantwoorden gebruiken Selam en Liza hun netwerk van zorgprofessionals. Selam vertaalt de antwoorden naar begrijpelijke informatie voor de Eritreeërs. “Ik kan Liza helpen doordat ik goed contact kan maken. Ik spreek dezelfde taal, een beetje Engels en ik spreek ook Nederlands,” legt Selam uit.

In de WhatsAppgroep komen veel vragen over tandartsen, huisartsen of consultatiebureaus binnen. Maar ook vragen waarvan het antwoord niet voor de hand ligt. Veel statushouders hebben bijvoorbeeld moeite met het begrijpen van hun zorgverzekering. Liza: “Ze vinden het concept ‘eigen risico’ of ‘eigen bijdrage’ lastig. Ze betalen premie, en krijgen na een doktersbezoek toch ineens een rekening. Dit zorgt voor verwarring. ‘Ik betaal toch gewoon?’ denken ze dan. Dat we in Nederland een eigen risico hebben en wat dat is, weten ze niet. Een effect hiervan is dat ze denken: ‘je moet niet naar de huisarts gaan, want dat kost geld’. Dit willen we voorkomen. Uitleg hierover is dus heel belangrijk.”

Groepscultuur

In de vragen die binnenkomen proberen Liza en Selam hoofdthema’s te ontdekken. Binnen die thema’s willen ze de Eritrese statushouders groepsondersteuning aanbieden. Want waar we in Nederland heel individueel zijn, doen ze in Eritrea veel meer samen. Selam: “Nederlanders gaan vaak alleen naar een arts of specialist, terwijl Eritreeërs liever samen gaan. Daar is veel meer een groepscultuur. Mensen delen meer met elkaar en steunen elkaar.”

Selam gaat nog steeds met statushouders mee als ze een afspraak hebben bij een dokter of specialist. “Als ik met mensen meega zijn ze heel erg blij. Ik leg dingen uit en vertel wat er gaat gebeuren. Als je niet begrijpt wat er gaat gebeuren, bijvoorbeeld als de dokter je lichaam onderzoekt, kan dat namelijk ook lastig zijn.” Het werk van een sleutelpersoon is ook weleens moeilijk, vindt Selam. “Soms begrijpen de statushouders het niet als ik iets uitleg. Ik vertel het in hun moedertaal, maar omdat het systeem heel anders is weten ze dan nog steeds niet wat de arts bedoelt.”

Liza herkent dit probleem: “Soms moet je in Nederland eerst naar een huisarts, voordat je kunt worden doorverwezen naar een specialist. Dat is in Eritrea niet gebruikelijk. Als de huisarts bijvoorbeeld paracetamol voorschrijft en zegt, ‘komt over twee weken terug als het niet beter wordt’, dan voelen mensen zich niet serieus genomen. Ze denken: ‘ik betaal premie en er gebeurt niets’. Dat kun je uitleggen, maar de onvrede hierover kun je niet meteen wegnemen.”

Een aanwinst voor het team

Liza vertelt dat het hele team blij is met Selam. Ze hebben al veel van Selam geleerd, omdat ze  haar cultuur, verhaal en geschiedenis deelt. “Selam is een aanwinst voor ons team,” vertelt Liza. “Ze is een sterke vrouw, ze is vrolijk en heeft een opgeruimd karakter. Ze brengt snel vragen aan het licht en wijst cultuurverschillen aan. Ik ben een sociaal werker, maar ik heb zo veel blinde vlekken. Selam wijst ze allemaal aan.”

Toch merkt Liza dat sommige organisaties nog huiverig zijn om een sleutelpersoon in dienst te nemen. Onterecht, vindt zij. “Selam werd meteen in het diepe gegooid: een nieuw land, een opleiding, een werkplek en een andere cultuur. Het is logisch dat dat wat tijd heeft gekost en dat ik haar daarmee moest helpen. Maar nu ze haar plek begint te vinden, betekent ze heel veel voor onze organisatie én voor de Eritrese statushouders in Geldermalsen. Onder de streep levert het zo veel op!” Zo legt ze uit dat Selam sneller tot de kern van een probleem komt. “Vaak zitten mensen niet op mij als buitenstaander te wachten. Selam zit al in dat netwerk, en daardoor kunnen we sneller en efficiënter ingrijpen. De kans op verergering is een stuk kleiner. Dat is beter voor de statushouders en kost de gemeente minder geld!”

De opleiding en het vrijwilligerswerk zijn ook voor de toekomst van de sleutelpersoon zelf belangrijk. Liza: ”Selam krijgt hier verschillende kansen om zich te ontwikkelen. Ze heeft hier een werkplek, kan goed Nederlands leren spreken en leert veel binnen de dienstverlening. Daarnaast bouwt ze een netwerk op en doet ze nieuwe kennis op. Als het zover is gaan we haar heel erg missen, maar toch hopen we dat ze uiteindelijk kan doorstromen naar een baan.” Selam weet al precies wat ze dan wil: “Werken in de zorg, een opleiding doen en mensen helpen”.

Zelf een sleutelpersoon inschakelen?

Wil je als gemeente ook aan de slag met sleutelpersonen? Of zoek je ondersteuning bij de werving en selectie van sleutelpersonen? Neem dan contact op met Pharos, de regiocoördinatoren van het Ondersteuningsprogramma Gezondheid Statushouders of de regiocoördinatoren Screening en matching van Divosa. Zij hebben informatie over sleutelpersonen en kunnen je adviseren over de inzet van sleutelpersonen bij het matchen van vraag en aanbod.

Je kunt ook direct statushouders aanmelden voor de driedaagse training bij Pharos. Voorwaarde voor deelname is dat er duidelijke afspraken zijn over de rol en de taken, de begeleiding,  persoonlijke ontwikkeling en de vergoeding. En dat dit is vastgelegd in een (vrijwilligers)contract.

Meer informatie en infosheet