24 oktober 2018

Toekomstbestendig bestuur / artikel

“Democratie in Actie helpt voor ogen houden waar democratie over gaat”

Ruurd Palstra werkt als griffier bij de gemeente Velsen. Hij legt uit hoe ‘zijn’ gemeente inhoud geeft aan versterking van de lokale democratie. Zo werkt de gemeente met een raadsakkoord en kent Velsen een Burgerbeest. Ruurd vertelt ook waarom hij 16 november naar de Dag van de lokale democratie gaat.

Het goede leven en het goede gesprek daarover voeren met elkaar. Dat is volgens Ruurd de essentie van democratie. Ruurd heeft dat overigens niet zelf bedacht. Hij citeert burgemeester Koos Janssen van Zeist, die trekker was van de Ontwikkelagenda Lokale Democratie van de VNG.

Sinds ruim een jaar ondersteunt Ruurd als griffier de raad van Velsen. De volksvertegenwoordigers in deze Noord-Hollandse gemeente hebben burgerparticipatie hoog in het vaandel staan. Dat uit zich onder meer in het feit dat Velsen werkt op basis van een raadsakkoord. Het omvat negen thema’s die zijn opgehaald bij onder meer inwoners en bedrijven.

Burgertop

Hoe zetten we de inwoners centraal? Wat is hun rol? Dat is een belangrijke vraag in Velsen. Antwoorden zijn onder andere een ‘Burgerbeest’ – een adviseur burgerzeggenschap – die in 2017 een Burgertop organiseerde en een raad die aan de slag wil met e-democracy. “We hanteren verschillende instrumenten naast elkaar, zo lang ze maar bijdragen aan de democratische principes”, zegt Ruurd.

Erg trots is Ruurd ook op de spelregels die raad en college na de verkiezingen van maart hebben vastgelegd. Daarin staat hoe ze met elkaar omgaan en hoe ze de samenleving benaderen. Volksvertegenwoordigers kunnen bijvoorbeeld zelf een participatietraject uitvoeren, als ze niet tevreden zijn met hoe het college dit heeft gedaan. Ruurd: “Raadsleden hoeven die ruimte niet te gebruiken, maar het is al een cruciale stap dat die er ís.”

Democratie in Actie-ontwerpsessies

De rol van inwoners is ook een van de vijf thema’s van het landelijke Democratie In Actie, dat in juli werd gelanceerd. Het programma komt onder meer voort uit een motie uit 2017, waarin de Tweede Kamer aandacht vraagt voor versterking van de lokale democratie.

Tijdens Democratie in Actie-ontwerpsessies gingen de afgelopen maanden zo’n 150 raadsleden, bestuurders, ambtenaren en bewoners uit heel Nederland in gesprek over lokale democratie. Zij formuleerden vijf thema’s. Naast rol van de inwoners zijn dat inclusieve democratie, rol van de raad, rol van de ambtenaar en maatschappelijke opgaven. Deze thema’s staan centraal op de Dag van de lokale democratie op 16 november in Amersfoort. Tijdens dit congres gaan ook de eerste Democratie in Actie-projecten van start.

Signalen

Een thema dat Ruurd bijzonder aanspreekt is de rol van de raad. Als eerste adviseur van de raad zet de Velsense griffie vol in op informatievoorziening. “De juiste informatie op het juiste moment is cruciaal om het politieke debat goed te kunnen voeren.” Zo is het de uitdrukkelijke wens van de raad om allerhande statistische informatie te ontvangen. Dat helpt hen signalen uit de samenleving in perspectief te plaatsen.

Herkenbaar voor Ruurd is ook het thema inclusieve democratie. Hoe zorg je dat iedereen mee doet? Bij de gemeenteraadsverkiezingen was er in Velsen daarom speciale aandacht voor jongeren, onder meer door met afwasbare graffiti stellingen op de grond te spuiten. “Een actie die in elk geval wat reuring opleverde op social media”, zegt Ruurd. Maar het blijft lastig jongeren ervan te overtuigen dat verkiezingen ook hén aangaan.

Bètaraad

Versterking van de lokale democratie is een continu proces. Velsen kiest daarbij voor learning by doing. “De Burgertop was een mooi experiment”, zegt Ruurd. De volgende stap is opgedane ervaringen inbedden in reguliere processen. En dat is niet altijd eenvoudig. Dat vergt bijvoorbeeld een andere rol van ambtenaren. Zij moeten hun inhoudelijke expertise combineren met het vermogen goed naar inwoners te luisteren.

De burgertop was tevens een voorproefje van hoe je bewoners en andere stakeholders kunt betrekken bij grote maatschappelijke opgaven. Als het gaat om zulke kwesties heeft Ruurd ook hoge verwachtingen van de bètaraad. Dit is een overleg waarin raadsleden en college met elkaar in gesprek gaan buiten de politieke arena, met als doel leren van opgedane ervaringen. “Even los van politieke verschillen nadenken over de vraag: hoe pakken we dit aan?”.

Kennisoverdracht

Ruurd is enthousiast over het programma Democratie in Actie. “Het helpt me voor ogen te houden waar democratie werkelijk om gaat.” Hij is ook zeer te spreken over de manier waarop de initiatiefnemers uitvoering geven aan dit complexe thema. “Kennisoverdracht tussen gemeenten wordt bevorderd door een community of learning te creëren.” Zelf is hij bijvoorbeeld benieuwd naar de ervaringen van anderen met e-democracy.

De griffier heeft zich dan ook al ingeschreven voor de Dag van de lokale democratie. Samen met de wethouder voor democratische vernieuwing en een aantal raadsleden gaat hij erheen. Hij heeft hen ook geadviseerd bewoners mee te nemen. “En dan bij voorkeur mensen die het níet met je aanpak eens zijn.”

Ook aanwezig zijn op de Dag van lokale de democratie?