Toekomstbestendig bestuur

Voorbereiden op wat onbekend is

Zeggenschap over eigen leven en leefomgeving teruggeven aan burgers. Dat is de inzet van decentralisaties in het sociaal domein van zorg en maatschappelijke ondersteuning en het fysiek domein van de ruimtelijke inrichting. Deze ambitie van het openbaar bestuur is het antwoord op een emanciperende en snel veranderende samenleving.

4 januari 2017

De transitie in het sociaal domein – de overdracht van bevoegdheden en middelen naar de gemeenten – is inmiddels een feit. De Wet maatschappelijke ondersteuning, de Participatiewet en de Jeugdwet zijn in werking en de gemeenten zorgen voor decentrale ondersteuning bij migratievraagstukken. In het fysiek domein bereiden provincie, gemeenten en waterschappen zich voor op invoering van de Omgevingswet. Vanaf 2019 moet de ruimtelijke regelgeving daarmee aanzienlijk vereenvoudigd zijn en meer ruimte bieden voor initiatief van decentrale overheden, bedrijven en burgers.

Geen nieuw bestuurlijk bouwwerk, maar een cultuur en organisatie die sterk, flexibel en veerkrachtig is.

Bij een overdracht van taken van het Rijk naar decentrale overheden horen ook veranderingen in bestuurlijke- en ambtelijke cultuur, werkwijzen en arrangementen. Een heruitvinding van decentraal besturen die de overgang van taken en bevoegdheden tot een succes maakt en zorgt voor toekomstbestendig bestuur. Geen nieuw bestuurlijk bouwwerk, maar een cultuur en organisatie die sterk, flexibel en veerkrachtig is. Klaar voor bestaande opgaven en onverwachte ontwikkelingen.

Bestuurskundige prof. Dr. Martijn van der Steen zegt over dat laatste: ‘Toekomstbestendig besturen is voorbereiden op wat we niet kunnen kennen’. Die voorbereiding is nodig, want op veel terreinen zetten nieuwe ontwikkelingen – disrupties – de bestaande verhoudingen volledig op zijn kop. Tegelijkertijd is er meer dan ooit vraag naar robuuste antwoorden.

De Studiegroep Openbaar bestuur – samengesteld vanuit departementen, medeoverheden en wetenschap – haakt in het rapport ‘Maak Verschil, krachtig inspelen op regionaal-economische opgaven’, zowel in op die nieuwe ontwikkelingen als de vraag naar robuuste antwoorden. Dat begint bij de constatering dat de economische, maatschappelijke en bestuurlijke werkelijkheid zich in toenemende mate manifesteert op regionaal niveau en dat regionaal maatwerk van publieke en private partners samen kan bijdragen aan succes.

Volgens de studiegroep is hier geen grote bestuurlijke reorganisatie voor nodig, want ook een nieuw stelsel zou snel verouderd zijn. Wel nodig is een bestuurlijk en ambtelijk apparaat dat bereid en in staat is te opereren in domein- en grensoverstijgende netwerken. Het rapport van de Studiegroep sluit aan bij de jongste beschouwing over interbestuurlijke verhoudingen van de Raad van State en is ook goed te gebruiken bij het bouwen aan toekomstbestendig bestuur gezien de economische opgaven.

De inzichten en voorstellen van prof. Van der Steen, de Studiegroep Openbaar Bestuur en de Raad van State zullen op deze site zeker een rol spelen. Minstens zo belangrijk is de inbreng van bestuurders, ambtenaren en andere professionals in het gesprek over bestuurlijke vraagstukken die we inmiddels kennen of verwachten.

‘Toekomstbestendig besturen is voorbereiden op wat we niet kunnen kennen’

Het gaat onder meer over thema’s als: interbestuurlijke samenwerking, versterking van lokale democratie met plaats voor echte participatie en over een ‘open overheid’. Maar ook zullen we met elkaar nadenken over integraal besturen en de inrichting van de gemeentelijke organisatie, over bestuurlijke ruimte in beslissen en besteden. Over hoe we omgaan met digitalisering en privacy. Hoe maatwerk geen willekeur wordt en maatwerkoplossingen een transparante verantwoording krijgen.

Toekomstbestendig besturen is het ontwikkelen van strategieën voor deze gekende uitdagingen, maar ook het hanteerbaar maken van een ongewisse toekomst. Het draait om verandering van cultuur, verhoudingen en werkwijzen. Dit is een langdurig proces. Het zal hier daarom niet altijd gaan over concrete oplossingen, maar vaak over uitwisseling van ideeën, opvattingen en ervaringen.

Voor ons zijn de vragen die bezoekers van de website daarbij stellen leidend. Dat past bij een ondersteunende rol in een proces waar decentrale overheden vormgeven aan toekomstbestendig bestuur. Dat past ook bij ambtenaren die – samen met burgers en bedrijven – op een nieuwe manier vormgeven aan hun dagelijks werk.