Jan van Zanen 27 oktober 2017

Morgen begint vandaag

Wie gaat filosoferen over de toekomst heeft snel de neiging vèr vooruit te kijken. Dan lijkt het soms ook alsof er van een tabula rasa – een schone lei of een wit blad – kan worden uitgegaan. Straks, later, doen we àlles anders! Ik begrijp dat dit een aantrekkelijk idee is, maar ik loop inmiddels lang genoeg mee in het openbaar bestuur om te weten dat veranderingen meestal te voet komen en niet te paard. Dan lijkt het soms alsof er niets veranderd of dat het in ieder geval véél te langzaam gaat, maar dat is vaak gezichtsbedrog.

Groots en meeslepend of klein en flexibel?

Volgens mij zijn de grootste aanpassingen het gevolg  van veel kleine stappen die vaak al ‘onder je neus’ plaatsvinden. Pas jaren later denk je: ‘dat was eigenlijk behoorlijk vernieuwend, wat we toen deden!’. En dan blijkt zo’n eerste pilot ineens een voorbeeld voor een veel grotere uitrol op veel meer terreinen. Ik zie daarbij een paar voordelen. Ten eerste zit niet iedereen op grootste en meeslepende veranderingen te wachten; ook als men ontevreden is over de huidige situatie. Mega-projecten stuiten vaak op een geëxtrapoleerd debat waarbij het doel snel achter de horizon verdwijnt en de strijd gaat over de middelen. Ten tweede is er bij een kleinschalige aanpak, bijvoorbeeld eerst op wijkniveau, veel meer ruimte om van fouten te leren en tussentijds bij te sturen zonder dat de hele zaak hopeloos uit de planning en de begroting loopt. En ten derde kun je veel sneller aan de slag. Daarmee is de stad het perfecte levende laboratorium voor de toekomst van ons land.

Bijvoorbeeld in mijn eigen Utrecht  gaan we beginnen om woningen van het gas af te halen. Een grote operatie, die jaren zal kosten. Dat lukt alleen als we dit in overzichtelijke stappen, en dus op wijkniveau, uitvoeren. Zo grijpen we het einde van de levensduur van een deel van het gasnet in Overvecht aan om met corporaties, woningeigenaren, energieleveranciers en installateurs de beste ingrepen uit te proberen.

Ondiep Ontregelt

En ik ben ook trots op de transitie die is ingezet in het sociaal domein. Veel huishoudens hebben helaas problemen die hun bestaanszekerheid raken. Zij raken verstrikt in het net van regelingen die niet aansluiten bij hun complexe situatie. Onder de noemer Ondiep Ontregelt werkt het buurtteam samen met de gemeente, de woningcorporaties Mitros en Portaal, zorgverzekeraar Zilveren Kruis, het UWV en andere instanties. Samen realiseren zij maatwerkoplossingen die een doorbraak tot stand brengen in huishoudens met complexe problematiek. In Ondiep proberen we nieuwe manieren van werken uit en dan breiden we het geleidelijk uit naar andere wijken.

Samen met de burger

Wat ik hier maar mee aan wil tonen is dat het goed is om na te denken over de maatschappelijke opgaven van morgen en op zoek te gaan naar creatieve manieren om als overheid inwoners te betrekken bij niet alleen de besluitvorming maar ook de planvorming vooraf en de uitvoering achteraf. En dat het niet bij dromen moet blijven. We kunnen nu al aan de slag en stapje voor stapje echt grote veranderingen doorvoeren. Zo begint morgen dus al vandaag.

Jan van Zanen is burgemeester van Utrecht en voorzitter van de VNG.