Ellen van Doorne 24 mei 2018

Pleidooi voor een herwaardering van de overheid

Het beeld van de overheid en de wijze waarop we erover spreken, zijn sinds de Tweede Wereldoorlog een aantal keer van koers gewijzigd. Vlak na de Tweede Wereldoorlog had de overheid een heel duidelijke opdracht: de wederopbouw van het land en van de economie. De overheid speelde in die eerste decennia een belangrijke rol bij de vorming van de verzorgingsstaat, de plannen voor de ruimtelijke ordening van het land en bij de economische ontwikkeling. Tegen het einde van de jaren zeventig, begin jaren tachtig veranderde die opvatting. De overheid moest zich zoveel mogelijk afzijdig houden, het overlaten aan de markt. Dit beeld was tot aan de millenniumwisseling dominant. Daarna ontstond langzaam maar zeker het beeld dat de samenleving zelf de behartiging van publieke belangen op zich moest nemen. De afgelopen jaren is dat beeld weer aan het kantelen: de idee dat juist de overheid zelf aan zet is voor de behartiging van publieke belangen treedt pregnanter op de voorgrond.

Dat werd duidelijk tijdens de financiële crisis en de grote recessie die daarop volgde. En ook bij actuele maatschappelijke vraagstukken zoals de energietransitie, robotisering en arbeidsmarkt is de overheid een cruciale speler.

De herwaardering van de overheid betekent niet dat de rol van de overheid op dezelfde wijze vorm krijgt als enkele decennia geleden. De rol van de overheid is aan herdefiniëring toe. Dat is belangrijk en urgent, omdat de maatschappelijke context sterk veranderd is én het discours over de overheid al enige tijd is blijven steken in het verleden.

Een drietal belangrijke uitdagingen stelt nieuwe vragen aan de overheid. Deze uitdagingen betreffen de beperkte financiële middelen van de overheid, het geringe handelingsvermogen door privatisering en decentralisaties en de uiteenlopende verwachtingen van mensen over de rol die de overheid zou moeten pakken. Deze drie belangrijke uitdagingen vragen om een hernieuwde doordenking van rol en functie van de overheid.

Auteurs: Ellen van Doorne is raadadviseur KIEM bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Boudewijn Steur is programmamanager Versterking Democratie en Bestuur.